Ból w okolicy pięty to częsty powód wizyty u fizjoterapeuty lub ortopedy. Może pojawiać się nagle, nasilać przy chodzeniu, a z czasem utrudniać nawet krótkie spacery. Jedną z najczęstszych przyczyn takich dolegliwości jest ostroga piętowa. To schorzenie, które rozwija się stopniowo i często wiąże się z zapaleniem rozcięgna podeszwowego – struktury odpowiadającej za prawidłowe podparcie i stabilizację łuku stopy. Czym jest ostroga piętowa, jakie daje objawy i w jaki sposób można ograniczyć dolegliwości? Odpowiadamy w naszym artykule!
Co to jest ostroga piętowa?
Ostroga piętowa to niewielka narośl kostna (wyrostek kostny), która tworzy się na dolnej powierzchni kości piętowej, w miejscu przyczepu rozcięgna podeszwowego. Sama obecność tej narośli nie zawsze wiąże się z bólem – dolegliwości pojawiają się najczęściej wtedy, gdy w tkankach rozwija się stan zapalny. Powodem jest przeciążenie rozcięgna podeszwowego, które z czasem traci elastyczność i zaczyna powodować mikrourazy w miejscu przyczepu do kości piętowej. Organizm reaguje na ten proces, tworząc tzw. ostrogę piętową, która ma charakter wtórny wobec zapalenia.
W zależności od lokalizacji zmiany wyróżnia się ostrogę piętową dolną (związaną z rozcięgnem podeszwowym) oraz rzadziej występującą ostrogę piętową górną, rozwijającą się w miejscu przyczepu ścięgna Achillesa.
Przyczyny powstawania ostrogi piętowej
Do najczęstszych przyczyn ostrogi piętowej należą przeciążenia i nieprawidłowa biomechanika stopy. Schorzenie rozwija się zwykle stopniowo, a jego wystąpieniu sprzyjają:
- długotrwałe stanie lub chodzenie po twardym podłożu,
- intensywna aktywność fizyczna, szczególnie bieganie bez odpowiedniego obuwia,
- źle dobrane obuwie, noszenie niewłaściwego obuwia, wysokich obcasów,
- wady stóp, takie jak płaskostopie lub nadmierne wysklepienie,
- nadmierna masa ciała zwiększająca obciążenie stóp,
- ograniczona ruchomość stawu skokowego,
- przykurcz mięśni łydki lub ścięgna Achillesa,
- przebyte urazy kości piętowej lub wcześniejsze stany zapalne w obrębie stopy.
Czynniki te powodują mikrouszkodzenia w miejscu przyczepu rozcięgna podeszwowego do kości piętowej, prowadząc do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego tworzenia się wyrośli kostnej.
Objawy ostrogi piętowej
Objawy ostrogi piętowej zwykle pojawiają się stopniowo. Najbardziej charakterystyczny jest ból pięty, odczuwany zwłaszcza przy pierwszych krokach po przebudzeniu lub po dłuższym odpoczynku. Ból ten często określany jest jako kłujący lub piekący i może nasilać się przy dłuższym chodzeniu, bieganiu czy staniu w miejscu.
W początkowej fazie dolegliwości ustępują po „rozchodzeniu”, jednak z czasem ból może utrzymywać się przez większą część dnia, obejmując również okolice śródstopia lub tylną część pięty. W zaawansowanych przypadkach odczuwany jest także w spoczynku.
Do objawów towarzyszących należą:
- uczucie sztywności w obrębie stopy,
- tkliwość w miejscu przyczepu rozcięgna podeszwowego,
- nasilenie bólu przy ucisku lub przy obciążeniu stopy,
- czasem niewielki obrzęk w obrębie pięty.
Dolegliwości bólowe mogą wpływać na sposób chodzenia, powodując przeciążenie innych struktur – kolan, bioder czy kręgosłupa.
Diagnostyka ostrogi piętowej
Rozpoznanie ostrogi piętowej opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz ocenie narządu ruchu. Fizjoterapeuta analizuje lokalizację bólu, sposób obciążania stopy oraz ewentualne ograniczenia ruchomości w stawie skokowym. W celu potwierdzenia diagnozy wykonuje się badania obrazowe, takie jak:
- RTG stopy – pozwala uwidocznić obecność narośli kostnej w obrębie kości piętowej,
- USG stopy – umożliwia ocenę rozcięgna podeszwowego, jego grubości i stanu zapalnego,
- rezonans magnetyczny (MRI) – stosowany w bardziej złożonych przypadkach, gdy zachodzi potrzeba dokładnej oceny tkanek miękkich.
Diagnoza fizjoterapeutyczna obejmuje natomiast ocenę funkcjonalną stopy i całego narządu ruchu, analizę postawy ciała, sposobu chodu oraz napięcia mięśniowego w obrębie podudzia i stawu skokowego.
Wczesna diagnostyka pozwala lepiej dobrać metody leczenia i zapobiec przewlekłemu przeciążeniu stopy.
Leczenie ostrogi piętowej
W leczeniu ostrogi piętowej zazwyczaj stosuje się postępowanie zachowawcze, którego celem jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, ograniczenie stanu zapalnego i przywrócenie prawidłowej biomechaniki stopy. Dobór metod zależy od stopnia nasilenia objawów i indywidualnych potrzeb pacjenta.
Najczęściej wykorzystuje się:
- odciążenie pięty – stosowanie odpowiedniego obuwia, wkładek ortopedycznych lub podpiętek amortyzujących,
- ćwiczenia na ostrogę piętową – rozciąganie rozcięgna podeszwowego i mięśni łydki, wzmacnianie mięśni stopy,
- fizykoterapię – zabiegi takie laseroterapia czy terapia TECAR,
- terapię falą uderzeniową – wykorzystywaną w przypadku przewlekłych dolegliwości w obrębie kości piętowej i zapalenia rozcięgna podeszwowego,
- terapię manualną i masaż tkanek miękkich,
- farmakoterapię – leki przeciwzapalne stosowane miejscowo lub ogólnie.
Leczenie operacyjne rozważa się jedynie w sytuacjach, gdy metody zachowawcze nie przynoszą poprawy po dłuższym okresie stosowania.
Rola fizjoterapii i ćwiczeń w leczeniu ostrogi piętowej
Fizjoterapia stanowi ważny element postępowania w przypadku ostrogi piętowej. Zabiegi prowadzone przez fizjoterapeutę mogą pomóc w zmniejszeniu napięcia mięśniowego, poprawie elastyczności rozcięgna podeszwowego i odciążeniu struktur w obrębie stopy. Regularne ćwiczenia pozwalają wzmocnić mięśnie podudzia i poprawić stabilizację stawu skokowo-goleniowego.
Ćwiczenia najczęściej obejmują:
- rozciąganie ścięgna Achillesa i mięśni łydki,
- rollowanie stopy przy użyciu piłki lub wałka,
- ćwiczenia mobilizujące łuk podłużny stopy,
- ćwiczenia proprioceptywne wspierające prawidłową postawę i kontrolę ruchu.
Indywidualnie dobrany program terapii może uwzględniać również techniki terapii punktów spustowych, mające na celu zmniejszenie napięcia mięśniowego i poprawę krążenia.
Wkładki ortopedyczne i odciążanie stóp
W przypadku wad stóp lub nierównomiernego rozkładu obciążenia zaleca się stosowanie indywidualnych wkładek ortopedycznych, które pomagają przywrócić prawidłową biomechanikę stopy i zmniejszyć nacisk na miejsce przyczepu rozcięgna podeszwowego. Wkładki mogą wspierać korekcję łuku podłużnego, stabilizować staw skokowy i sprzyjać równomiernemu rozłożeniu ciężaru ciała. Ich regularne stosowanie ma znaczenie w profilaktyce przeciążeń i nawrotów dolegliwości.
Ważnym elementem profilaktyki jest również utrzymywanie prawidłowej masy ciała oraz unikanie długotrwałego stania i chodzenia po twardym podłożu bez odpowiedniego obuwia.
Terapia falą uderzeniową
Jedną z metod, które mogą wspierać leczenie ostrogi piętowej jest fala uderzeniowa. Zabieg ten wykorzystuje fale akustyczne, które wnikają w głąb tkanek, pobudzając procesy regeneracyjne i mikrokrążenie. Terapia może wpływać na zmniejszenie stanu zapalnego oraz ograniczenie dolegliwości bólowych w obrębie pięty. W Semper Med zabieg wykonywany jest w kontrolowanych warunkach przez doświadczonych specjalistów, po wcześniejszej konsultacji i ocenie wskazań.
Profilaktyka i codzienne nawyki
Zapobieganie powstawaniu ostrogi piętowej obejmuje działania, które zmniejszają ryzyko przeciążeń i utrzymują prawidłowe funkcjonowanie stopy. Należy zwracać uwagę na:
- wybór obuwia z odpowiednią amortyzacją i stabilnym zapiętkiem,
- regularne rozciąganie mięśni łydki i rozcięgna podeszwowego,
- unikanie długotrwałego stania lub chodzenia po twardych nawierzchniach,
- utrzymywanie aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości organizmu,
- kontrolę masy ciała i właściwe odciążanie stóp.
Podsumowanie
Ostroga piętowa to częsta przyczyna bólu w obrębie stopy, zwłaszcza w miejscu przyczepu rozcięgna podeszwowego do kości piętowej. Schorzenie może rozwijać się stopniowo w wyniku przeciążenia, wad postawy, urazów lub noszenia niewłaściwego obuwia. Wczesna diagnostyka i odpowiednie postępowanie zachowawcze pozwalają zmniejszyć dolegliwości bólowe i wspierać regenerację tkanek. Połączenie fizjoterapii, stosowania indywidualnych wkładek ortopedycznych, ćwiczeń oraz metod wspomagających, takich jak fala uderzeniowa, może pomóc w przywróceniu prawidłowej biomechaniki stopy i ograniczeniu ryzyka nawrotów.
